Misirkov Knigata “za makedonckite raboti”- Sofija 1903 Koneski -Na Prvoto zasedanie na ASNOM na 2 avgust 1944 e doneseno resenie za voveduvanje makedosnki jazik kako sluzben vo mak drzava. -Pravopisot na mak jazik na 7 juni 1945. -Pravopisot na mak jazik so pravopisen recnik izdaden 1970. -Gramatika na mak literaturen jazik (1945-1954) sostavena od 2 dela. -Recnik na mak literaturen jazik vo 3 toma (1960-1965) Стилски изразни средства Компарацијата е една од најзастапените фигури и во минатото и денес, а претставува споредба на еден предмет или појава со друг. Секогаш при споредбата се употребува зборот како или ко Антитеза е спротивност, односно споредување кое се заснова на спротивност. На пр.: Ситиот на гладниот не му верува. Словенската антитеза е фигура застапена во нашето народно творештво. Таа се состои од прашање, негација на прашањето и одговор. Реторско прашање е фигура во која прашалната реченица служи како исказна. Прашањето, а најчесто повеќе прашања не се поставуваат за да добиеме одговор на нив, туку целта е да го изразиме чувствениот однос. Инверзија е преметнување на редот на зборовите - обратен ред од оној што граматички е најисправен. Елипса настанува кога од реченичната целина изоставуваме зборови, но смислата сепак можеме да ја разбереме Асиндетон е кога нижеме зборови без нивно граматичко поврзување Полисиндетон е кога нижеме сврзувачки зборови без граматичка потреба. Градација е степенување кое настанува со таков избор на зборови, слики и мисли со кои се изразува постепено засилување или слабеење од почетната позиција. Епитет во најширока смисла е секој атрибут, односно секој додаток на именката. Во следниот пример има многу епитети и компарации: Метафората е скратена споредба. Кај неа не се кажува што со што се споредува, туку се искажува само вториот член на споредбата. Метафора може да биде и замена на значењето на еден збор со значењето на друг. Алегоријата е продолжена метафора, односно употреба на зборовите во преносна смисла. Алегоријата може да биде во состав на еден стих или строфа, но многу често таа се среќава и во цели состави како што се басните. Басните се засновани на алегорија, животните во нив настапуваат како типови луѓе со одредени карактеристики. „Божествената комедија“ од Данте Алигиери е во алегорија. Симбол е знак. Предметот, појавата или поимот ги заменуваме со нивната алегориска ознака. На пр.: крст - значи црква; вага - правдина итн. Метонимија е употреба на зборот во преносно значење. На пр.: храбар и јак човек се нарекува сила. Песонификација е кога на предметите, природните појави, апстрактните предмети, животните и растенијата им се даваат човечки особини. Хипербола е претерување, преувеличување заради нагласување на одреден емоционален став. На пр.: Те чекам цела вечност. Литота е спротивна на хиперболата, односно претставува ублажување. Вистинскиот израз се заменува со поблаг и тоа негативен и спротивен. На пр.: Нема да ти биде лошо таму. (Таму ќе ти биде добро.) Иронија е преправање, всушност го мислиме спротивното од она што го кажуваме. На пр.: Ти си ми навистина добар другар (а мислиме дека е лош). Парадокс е она што е неочекувано. Порекнуваме некоја мисла која наизглед во себе е противречна или спротивна на општото мислење. Парадоксот има секогаш подлабока смисла. На пр.: Знам дека ништо не знам. (Сократ) Асонанца (асонанција) е повторување на исти самогласки за постигнување на звучен ефект. (На пр.: око соколово Алитерација е повторување на исти согласки или гласовни групи за постигнување на звучен ефект. Ономатопеја е гласовна фигура со која се имитираат звуците од природата, од животните итн. Секој јазик спонтано создава такви зборови: шушка, кукавица, гугутка, гулаб, кокошка, грми, бучи, грака, крека итн. Ономатопејата ја има и во поезијата и во прозата, а и во секојдневниот говор. Парономазија е фонолошка фигура во која се повторуваат гласови во зборови со различно значење. Тие зборови може да имаат ист корен, но сепак значењето им е различно Анафората е фонетско-морфолошка фигура бидејќи се повторуваат цели зборови на почетокот од стихот. Бидејќи често се повторуваат повеќе зборови, односно делови од реченица, овие фигури (анафората, епифората, симплохата и палелогијата) приклонуваат кон синтаксичките фигури (или фигури на конструкцијата). Епифората е фигура во која се повторуваат зборовите на крајот од стихот.Симплохата претставува соединување на анафората и епифората, односно повторување зборови и на почетокот и на крајот од стихот.Палилогија е кога еден или повеќе збора од крајот на стихот се повторуваат на почетокот од следниот стих. Синегдоха (смисол, интрепретација, разбирање) е кога делот го сфаќаме како целина, односно употребуваме еднина наместо множина. Често ја употребуваме во секојдневниот живот. Перифраза е тропа на исказот, во која се користат вишок на зборови при опис на нешто, што може да се искаже со многу помалку зборови. Svetska literatura HOMER-ILIJADA epopeja = tema: trojanskata vojna , potocno poslednata , desettata godina od vojnata I unistuvanje na gradot. , sostavena e od 24 peenja. Humanizam i Renesansa DANTE ALIGERI-PEKOLOT= Inspiracija za sozdavanje na ova delo na Dante mu dala ljubovta kon Beatrice. Temata:: e zadrobniot zivot , odnosno nagradite i kaznite sto ce gi dobie covekot po smrtta spored zaslugite vo zivotot. Idejata:: e da ja prikaze sostojbata na coveckite dusi po zavrseniot zivoten pat i da mu ukaze na covekot da izvrsi sopstvena prerodba , a potoa da vrsi prerodba na covestvoto. Se sostoi od 3 dela –Pekol-Cistiliste-Raj. MIGEL DE SERVANTES- DON KIHOT= roman –parodija na viteskata literatura , vo koj Temata: e zivotot i pohodite na glavniot lik Don Kihot i negoviot pridruznik Sanco Pansa. Idejata:: e da se ismee viteskata literatura koja imala stetno vlijanie vrz lugeto. Pod Parodija se podrazbira –tekst vo koj se sodrzani najkarakteristicni belezi na nekoj avtor , delo ili zanr koi se drasticno prenaglaseni karikaturalno preuveliceni i na toj nacin se napraveni smesni. SEKSPIR-HAMLET tragedija= Temata:: e opsednatosta na danskiot princ Hamlet so idejata da se odmazdi za smrta na svojot tatko. Idejata:: e pronaoganje izlez od sopstvenata bezizleznost , borbata na covekot protiv nepravdite , licemerieto , predavstvoto megu bliskite i vo opstestvoto. Sostavena e od 5 cina so site 5 elementi. Barok i Klasicizam ZAN BATIST MOLIER-TARTIF=komedija so elementi na farsa, komedija na karakteri i komedija na naravi. Temata:: e konfliktot vo edno bogato i ugledno semejstvo poradi prifacanjeto i velicanjeto na svestenikot Tartif i od strana na Orgon , glavata na semejstvoto. Idejata:: da se razoblici i iskritikuva religioznoto licemerstvo. Sostavena e od 5 cina i e napisana vo stihovi. Romantizam GORDON BAJRON-STRANSTVUVANETO NA CAJLD HAROLD-romanticarsko-individualisticka poema, sostavena od 4 pesni. Temata:: vo poemata e patuvanjeto i dozivuvanjeto na Cajld Harold. Idejata:: da go iskaze svoeto razocaruvanje od segasnosta i prilikite vo Anglija i vo cela Evropa. SERGEEVIC PUSKIN-EVGENIJ ONEGIN-so socinuvaat 8 peenja , so razlicen broj pesni, toj ja sozdal oneginskata strofa sostavena od 14 stiha. Temata:: e ljubovta , mladeskata , idealizirana i neostvarena ljubov na Tatjana kon Onegin i nejzinoto sozrevanje. Realizam ONORE DE BALZAK=CICKO GORIO- realisticen, psiholoski , soijalen i semeen roman. Temata:: gi opfaka –dramata na cicko Gorio, zivotot i moralnoto propaganje na Ezen de Rastinjak i sudbinata na robijasot Votren. Idejata:: e da go prikaze opsestvoto kade dvizecka sila se parite koi moralno go degradiraat covekot i socinuvaat svet prepoln so egoizam , licemerstvo , intrigi , podlosti , izmami i predavstvo. DOSTOEVSKI-ZLOSTORSTVO I KAZNA-realisticen , psiholoski roman vo koj ima elementi i na socijalen , kriminalisticki i filozofski roman, isto taka e polifonicen roman. Temata:: e zlostorstvoto , dvojnoto ubistvo sto go izvrsuva Raskoljnikov i kaznata sto sleduva. Idejata:: e deka covekot samiot poveke se kaznuva i izmacuva otkolku sto toa moza da mu go stori opsestvoto. Vremeto vo ovoj roman e skoncentrirano vo devet i pol dena do zlostorstvoto , i devet godini po zlostorstvoto( edna za vreme na sudenjeto i osum vo progonstvoto). Prethodnici na moderna literatura SARL BODLER prethodnik na simbolizmot-CVECINJA NA ZLOTO= Pesnite se podeleni vo tematski ciklusi: Splin i ideal, Pariski sliki, Vino, Cvecinja na zloto, Pobuna, Smrt i,t,n. Bodleroviot splin ja oznacuva zdodevnosta , cmaenjeto i makata na ziveenjeto , no i nekoja maglicava prisutnost vo koja se gubi duhovnata jasnost na pogledot. Edgar Alan PO-Gavranot Modernizam ALBER KAMI-STRANECOT= romanot go socinuvaat dva dela vo koi e prikazano sovremenoto otuguvanje na covekot od opstestvoto, toj e polifonicen roman vo koj se dava perspektiva na opsestvenata stvarnost i stvarnosta na poedinecot. Temata:: vo romanot e besmisleniot zivot na Merso i sudenjeto za uste pobesmislenoto ubistvo sto go izvrsuva. Idejata:: e deka treba da ja pronajdeme smislata na ziveenje bidejki sekoj zivot ima smisol. SEMJUEL BEKET- CEKAJCI GO GODO= antidrama( teatar na apsurdot). Temata:: e sodrzana vo naslovot , cekajneto na dvata glavni likovi ( Estragon i Vladimir) na Godo , koj im vetuva rabota i podobar zivot. Idejata:: e vo besmislata na zivotot koja sepak e potkrepena so nadez za podobra idnina i pronaoganje na smislata.Nadez deka utre ke bide podobro, deka utre mozebi ke dojde Godo. Makedonska Literatura Srednovekovna literatura KLIMENT OHRIDSKI-POHVALNO SLOBO Tema:: himna vo koja se iskazuva toplata ljubov i blagodarnost kon ucitelot. Ideja:: pofalbata na Kiril i povikot da se salvi negovoto ime i delo. Tekstot e sostaven od 4 dela: obracanje, otkazuvanje, podvizi i zaslugi na Kiril i pofalba. CRNORIZEC HRABAR-O PISMENEH= Temata:: e pojavata i postoenjeto na slovenskata pismenost . Idejata:: da se dokaze opravdanosta na postoenjeto na taa pismenost. Tekstot se sostoi od 3 dela: 1.istorisko-jazicen del, so vospiten karakter. 2. polemicki- vo vid na prasanja i odgovori 3.zaklucok-vo koj ja iskazuva svojata ljubov i gordost. Vo 10 vek , a zacuvan eden prepis od 13 vek. Prosvetitelstvoto vo MK JOAKIM KRCOSKI-SLOVO ZARADI ZAVIST= Temata: e zavista kako negativna covekova osobina. Idejata:: da se iskoreni toa covecko zlo. KIRIL PEJCINOVIC-SLOVO ZA PRAZNICITE= e orginalen tekst napisan na naroden jazik ,tetovski govor. Temata:: e praznuvanjeto na hristijanskite praznici . Idejata:: kako da se popravat greskite pri praznuvanjeto. KONSTANTINOV GINOT-TRUD MI E IMETO= sostavena e do 10 strofi od po 4 stiha, pesnata e didakticna bidejci nejzina cel e da poduci. Motivot:: e razmisluvanjeto na avtorot za covekovite dobrodeteli: mudrosta , ljubovta i trudot. Podelena e na 3 dela: Prv del – ni gi pretstavuva mudrosta , ljubovta i trudot kako tri ubavi devojki koi peat i svirat na flejta. Vtor del- Ginot go iskazuva svojot stav kon mudrosta , ljubovta i trudot , kazuvajci deka gi saka site tri , no ako mora da odbere ke go odbere trudot. Tret del- toj ke ja istakne poleznosta na trudot , so sto ke ja postigne svojata cel -da poucuva. Romantizam GRIGOR PRLICEV-SERDAROT= e istorisko-junacka poema , istoriska balada. Temata: e borbata na Makedoncite protiv nasilstvata na Gegite , ili poopsto , borbata za sloboda. Idejata: da go prikaze makotrpnoto minato na svojot narod i stremezot za sloboda. Motivot: Prlicev go zel od Kuzman Kapidan a bil inspiriran od teskiot zivot na Makedoncite od zapdnite delovi na MK koi bile izlozeni na teror od strana na Gegite. Poemata e socineta od 228 strofi so po 4 stiha od koi prviot i tretiot stih se petnaeseterci , a vtoriot i cetvrtiot osmerci. Motivot i versifikacijata se pod vlijanie na narodnata makedonska poezija, a stilskite osobenosti pod vlijanie na Homer. Prisutna e slovenska antiteza. CERNODRINSKI-MAKEDONSKA KRVAVA SVADBA= bitovo-socijalna tragedija Temata: e ljubovta na dvajca mladi ( Cveta i Spase) , koja ne moze da se ostvari zaradi samovolieto na turskite vladeteli. Idejata:: da se prikaze teskiot zivot na makedonsiot narod vo poslednite godini na turskoto vladeenje. Gradena e vo 5 cina, i e drama na konflikt. 1900god. Dimitar I Konstantin Miladinov Makedonska literatura megu dvete vojni. VASIL ILJOSKI-CORBAGI TEODOS = komedija na intrigata Temata:: e zabranetata ljubov na dvajca mladi . Idejata:: e da se ismee nadueniot corbagiski svet. Dejstvoto se slucuva vo Skopje , vo tursko vreme , dramata e sostavena od tri cina , a dramskoto dejstvie e razvieno vo cetiri etapi. Vo Skopje , vo tursko vreme. ANTON PANOV-PECALBARI= e drama co 4 cina i dramsko dejstvie vo 5 etapi , bitovo-socijalna drama so motivi od pecalbarskiot zivot. Temata:: ljubovta na dvajca mladi , poradi koja momceto e prinudeno da odi na pecalba. Idejata:: e da go prikaze zivotot na Makedoncite vo prvata polovina na 20 vek . Zapadna MK kon krajot na 30-tite od 20 vek. RISTO KRLE-PARITE SE OTEPUVACKI= dramata e sostavena od 5 cina i 4 etapi. Temata:: e zivotot i tragedijata na edno makedonsko siromasno semejstvo koe e prinudeno da go isprati svojot edinstven sin na pecalba. Idejata :: e jasno izrazena vo naslovot-prokletstvoto na parite. Bitovo-socijalna drama so motivi od pecalbarskiot zivot. Dvaesetite godini od 20 vek, nekade vo Zapadna MK KOCO RACIN- BELI MUGRI= e sostavena od 12 pesni, vo 5 ciklusi napisano na veleski dijalekt, sozdadena e pod vlijanie na narodnata poezija na “Zbornikot” na brakata Miladinovci. Makedonska literature po vtorata svetska vojna STALE POPOV-KRPEN ZIVOT= bitovo-socijaleen i semeen roman. Temata: e zivotot na semejstvoto Sukalovci od mariovskoto selo Vitoliste. Idejata:: da se dade celosna slika na zivotot vo mariovskite sela pri krajot na 19 vek i pocetokot na 20 vek. SLAVKO JANEVSKI-ULICA= Temata:: e zivotot na grupa mladi luge vo Skopje megu dvete svetski vojni i dilemite na glavniot lik Jane Slavkovic. Idejata:: e pronaoganjeto na vistinskiot pat vo zivotot. Povesta ima avtobiografski karakter vo koja e opisano detstvoto i momcestvoto, edno ne sosema obicno detstvo-detstvo na besprizornite, hronika na sitnite zlostorstva na decata ostaveni na ulica. GORGI ABAGIEV-PUSTINA=istorisko-psiholoski roman . Temata:: e zemena od istorijata , odnosno periodot pred Ilindenskoto vostanie, proletta 1903. Idejata: sekoja na svoj nacin treba da go plati dolgot kon tatkovinata. Opisani se solunskite atentatori-gemigiite, avtorot upotrebuva dijalog , monolog, -introspekcija i retrospekcija., romanot e sostaven od 8 glavi. ANDREEVSKI-PIREJ= Temata:: e zivotot na dvajca sopruznici , Jon i Belika , i nivnite stradanja za vreme na vojnite. Idejata:: e toa deka Makedonceot opstojuval i ke opstojuva. Vreme na slucuvanje Prvata svetska vojna , no i godinite pred i posle nea. ZIVKO CINGO-GOLEMATA VODA= Temata:: e zivotot na decata , voeni siracina , vo domot za siraci “SVETLOST”, vednas po zavrsuvanjeto na Vtorata svetska vojna. Idejata: e da se dade ostra kritika na pogresnoto sfakajne za nacinot na gradenjeto na licnosta vo Domovite , na pogresniot vospitno-obrazoven proces vo edno postojano i dolgo cekajne da se izgradat pocovecki , vistinski odnosi megu lugeto. KOLE CASULE-CRNILA= Temata:: e ubistvoto , atentatot vrz Gorce Petrov od negovite sonarodnici . Idejata:: e osuda na covekoviot moralen pad , na bratoubistvoto , na zabivanjeto noz v grb-cesta pojava vo nasata mracna istorija. Crnila e drama na ideja , odnosno drama so teza, koja se ostvaruva preku apsurdot na edna licnost dojdena vo nepoznat , no ovde ostvarena i so politicki zadni nameri. Dejstvoto se slucuva 1921 vo Sofija. GORAN STEFANOVSKI—DIVO MESO=semejna drama. Temata:: e raspagajento na edno predvoeno makedonsko semejstvo . Idejata :: e da fo sfatime znacenjeto na semejstvoto , na nasiot koren , na domot, na tatkovinata. Dejstvoto se slucuva Skopje Debar maalo, neposredno pred Vtorata svetska vojna TASKO GEORGIEVSKI –CRNO SEME= Temata:: e sudbinata na grupa Makedonci , zatvorenici na eden pust ostrov vo Egejsko More. Idejata:: e deka nikakvi nasilstva , fizicka i psihicka tortura ne mozat da go skrsat covekovoto dostoinstvo i da mu go pogazat custvoto za nacionalna pripadnost. Vreme na slucuvanje e Graganskata vojna vo Grcija , krajot na 40-tite godini od 20 vek. Blaze Koneski- (teskoto, sterna, bolen dojcin, vezilka, angelot na sveta sofija) Aco Sopov-( oci, ragajne na zborot, nebidnina, vo tisinata ) Rodovan Pavlosvski-(zrno,mladicot sto spie na pladne ) Gane Todorovski-( trepetlika, nerezi, biografija) Mateja Matevski –(svona) Vlada Urosevic-( eden drug grad)